Monika Drab-Grotowska

radca prawny

Jestem partnerem w kancelarii Drab - Grotowska Juszczyńska, Achler reprezentuję strony w postępowaniach sądowych, specjalizuję się w prawie pracy, prawie cywilnym oraz szeroko pojętym prawie gospodarczym.
[Więcej >>>]

Skontaktuj się

Prezes Zarządu na zwolnieniu lekarskim

Ręka w górę kto z członków Zarządu będąc chory nie wydał żadnego polecenia służbowego lub nie podpisał żadnego dokumentu?

W trosce o sprawne działanie firmy zdarza się, że nie stronimy od pracy pomimo tego, że przebywamy na zwolnieniu lekarskim. Zdarza się tak, bo mamy poczucie obowiązku albo zwyczajnie nie mamy osoby, która mogłaby nas zastąpić. Nie jest to jednak dobre rozwiązanie bo narażamy się na konieczność zwrotu zasiłku chorobowego.

Co na to Sąd Najwyższy?

I mamy na to już wypowiedź Sądu Najwyższego. W niedawno wydanym wyroku z dnia 15 marca 2018 r. Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. I UK 49/17 wyjaśnił:

Spółka z o.o. ani inny podmiot prawa handlowego, którym kieruje jednoosobowy zarząd, nie może prawidłowo funkcjonować w obrocie gospodarczym bez organu uprawnionego do zarządzania w okresach niezdolności do pracy wskutek choroby prezesa zarządu.

Pobieranie świadczeń zasiłkowych w okresach udokumentowanej niezdolności do pracy wskutek choroby WYKLUCZA MOŻLIWOŚĆ OSOBISTEGO ŚWIADCZENIA PRACY PRZEZ NIEZDOLNEGO DO JEJ WYKONYWANIA UBEZPIECZONEGO, od której został przecież zwolniony na podstawie przedkładanych zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy i korzystał ze świadczeń chorobowych w celu odzyskania okresowo utraconej zdrowotnej zdolności do pracy.

W okresach udokumentowanej niezdolności do pracy wskutek choroby jednoosobowo zarządzający spółką z o.o. PREZES ZARZĄDU MA OBOWIĄZEK POWSTRZYMANIA SIĘ OD WYKONYWANIA CZYNNOŚCI ZARZĄDU pod rygorem utraty prawa do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej), przeto do podejmowania koniecznych („wymuszonych”) czynności prawnych lub faktycznych przez lub w imieniu spółki powinien w okresie korzystania ze świadczeń chorobowych umocować lub wyznaczyć inną upoważnioną osobę.

Wykonywanie sporadycznych czynności zarządczych w trakcie zwolnienia lekarskiego 

W stanie faktycznym sprawy, którą zajmował się Sąd Najwyższy, Sąd I Instancji uznając argumentację zarządzającego jednoosobowo spółką Prezesa Zarządu uznał, że czynność incydentalna, wymuszona zajmowaną pozycją tj. podpisanie umowy o pracę przez Prezesa Zarządu, nie była sprzeczna z celem świadczenia wypłacanego z ubezpieczenia społecznego.

Dopiero Sąd II Instancji po uzupełnieniu materiału dowodowego i przesłuchaniu świadków – pracowników spółki, ustalił, iż wspomniany Prezes Zarządu podczas pobierania zasiłku chorobowego podejmował szereg czynności, które należało uznać za wykonywanie przez niego pracy. Było to nie tylko podpisywanie umów o pracę, ale także wypowiedzeń, świadectw pracy, a także wydawanie „normalnych poleceń służbowych” pracownikom spółki.

Zatem: Należy korzystać z ustanawiania zaufanych pełnomocników lub przedstawicieli do prowadzenia spraw zarządzanej przez nas spółki, podczas, gdy my chorujemy.

O tym jak prawidłowo ustanowić pełnomocnika przeczytasz TUTAJ >> – gorąco Cię zachęcam.

A jak myślisz Drogi Czytelniku, czy jeśli przebywasz na zwolnieniu lekarskim to odpowiadasz za negatywne skutki decyzji swoich kolegów z Zarządu podjęte w formie uchwał Zarządu spółki?

Odpowiedzialność Zarządu za zaległe urlopyKoniec wakacji zbliża się nieubłaganie, a wraz z nim powroty naszych pracowników do pracy. Zanim jednak Drogi Czytelniku narzucisz mocne tempo i terminy nowych projektów, proponuję Ci, abyś przejrzał stan wykorzystanych w firmie urlopów za 2017 r.

Jako osoby reprezentujące pracodawcę ponosimy odpowiedzialność za ewentualne  wykroczenie  w  tym zakresie do 30.000,00 złotych i  płacimy za taki mandat karny z własnej kieszeni

Zgodnie bowiem z art. 282 Kodeksu pracy:

§  1.  Kto, wbrew obowiązkowi:

(…)

2) nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu,

– podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Jest jednak pewna furtka :

Podmiotem wykroczenia z art. 282 § 2 Kodeksu pracy może być kierownik zakładu pracy lub główny księgowy lub każdy inny pracownik, który został upoważniony w tym zakresie do działania w imieniu zakładu pracy.

Tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia  3 lutego 2003  r., sygn. akt III KK 388/02

Zobacz: artykuł o pełnomocnictwach >> 

Kiedy powstaje urlop zaległy?

Odp.: Jeżeli do 31 grudnia pracownik nie wykorzysta urlopu za dany rok, to z dniem 1 stycznia kolejnego roku urlop ten stanie się urlopem zaległym. Przepisy dopuszczają udzielenie pracownikowi urlopu w terminie późniejszym, ale zgodnie z art. 168 Kodeksu pracy ostateczny termin udzielenia urlopu wypoczynkowego za poprzedni rok to 30 września roku następnego.

Kiedy najpóźniej pracownik może rozpocząć urlop zaległy?

Odp: Wystarczy, że dzień 30 września będzie pierwszym dniem udzielonego urlopu, czyli urlop zaległy nie musi w całym swoim wymiarze „zmieścić” się do końca września następnego roku kalendarzowego.

Urlopem nie można handlować 

Nawet, gdy mamy w firmie “pracusiów” którym na urlopy nie śpieszno i woleliby ustalić z nami ekwiwaleny pieniężny za urlop zaległy, to w żadnym razie nie wolno przystać na taką propozycję. Ekwiwalent pieniężny przysługuje jedynie za niewykorzystany urlop wypoczynkowy z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.

Możemy zmusić pracownika do wykorzystania zaległego urlopu

Jeżeli nie jest możliwe porozumienie z pracownikiem co do terminu urlopu, to zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody (tak: wyrok SN z 25 stycznia 2005 roku, sygn. akt I PK 124/05).

Jak to uczynić? Należy doręczyć pracownikowi pismo o następującej treści:

Mając na uwadze przepis art. 168 Kodeksu pracy i konieczność udzielenia urlopu wypoczynkowego za 2017 rok do dnia 30 września 2018 r., jak również niemożność osiagnięcia porozumienia z Panią/Panem co do terminu urlopu, niniejszym wysyłam Panią/Pana na urlop w wymiarze [***] dni w terminie od dnia [***] do dnia [***].

Działalność konkurencyjna członka zarządu spółkiJuż zabierałam się do pisania publikacji na zupełnie inny temat, gdy odebrałam telefon od zaprzyjaźnionego Prezesa Zarządu, który zadał mi pytanie w ilu spółkach może być członkiem/prezesem Zarządu? Zarządza już dwoma podmiotami i ma kolejną propozycję. A że uwielbia wyzwania i pieniędzy ma dość to dodatkowo chciałby „przyjść, posprzątać i odejść”. I chciałby to zrobić bez wynagrodzenia, dla swojej satysfakcji i prestiżu.

Fakt, w swojej karierze zawodowej spotkałam kilku menagerów – pasjonatów zarządzania trudnymi podmiotami. I są to ludzie, do których nie zawsze wynagrodzenie jest głównym motywatorem.

Ta rozmowa dała mi asumpt do napisania dzisiejszego posta

Będzie zarówno o ustawowym zakazie działalności konkurencyjnej dla członków zarządu (to w części I), jak i o zakazach konkurencji dla pracowników. Jak je przygotować, aby były zgodne z prawem oraz korzystne dla naszej spółki (to w części II).

Wszystko, co napiszę poniżej o zakazach konkurencyjnych członków Zarządu dotyczy zarówno spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i akcyjnej. Przepisy bowiem, które te zakazy regulują są identyczne dla wymienionych spółek (tj. art. 211 § 1 oraz 380 § 1 Kodeksu spółek handlowych).

Ustawowy zakaz działalności konkurencyjnej 

Członek Zarządu nie ma możliwości zajmowania się interesami konkurencyjnymi wobec aktualnej spółki bez wyrażenia przez nią zgody na taką działalność. Zgodę w imieniu spółki może wyrazić organ uprawniony do powołania na członka Zarządu. To jest odpowiednio wspólnicy podejmujący uchwałę w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz rada nadzorcza w spółce akcyjnej.

Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz statut spółki akcyjnej mogą ustanowić inny organ władny do tego, by móc wyrazić zgodę na prowadzenie przez członka Zarządu działalności konkurencyjnej. Samo zezwolenie na prowadzenie działalności konkurencyjnej może być pełne lub ograniczone. Zgoda pełna udzielona przez spółkę daje możliwość podejmowania czynności konkurencyjnych bez ograniczenia czasowego jak i rodzajowego. Natomiast w przypadku uzyskania zgody ograniczonej najczęściej wskazuje się wyraźnie rodzaj i zakres działalności konkurencyjnej, dlatego też ważne jest zadbanie o treść udzielonej zgody.

Ustawodawca określił zakres czynności, które uznawane są za działalność konkurencyjną. I tak zakaz konkurencji ustanowiony dla członków Zarządu obejmuje:

  • zakaz zajmowania się interesami konkurencyjnymi,
  • zakaz uczestniczenia w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jako członek organu spółki kapitałowej, jak też zakaz uczestniczenia w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu,
  • zakaz udziału w konkurencyjnej spółce kapitałowej, w przypadku posiadania w niej przez członka Zarządu co najmniej 10% udziałów albo akcji bądź prawa do powołania co najmniej jednego członka Zarządu.

Co należy rozumieć pod pojęciem interesu konkurencyjnego ?

Problematykę związaną z rozumieniem pojęcia „interesu konkurencyjnego” wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. II CSK 627/13:

Jako interes konkurencyjny w rozumieniu art. 211 § 1 k.s.h. należy zakwalifikować nie tylko wykonywanie pracy lub usług na rzecz podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną, ale także takie zachowania członka zarządu, które mogą niekorzystnie wpływać na sytuację majątkową spółki:

  • ułatwianie takiemu podmiotowi prowadzenia działalności gospodarczej, 
  • doradzanie, 
  • dostarczanie towarów, 
  • udzielanie kredytów, 
  • przekazywanie informacji o kontrahentach spółki czy metodach produkcji, 

a więc dokonanie czynności na rzecz innego podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną. Taka sytuacja tym bardziej zachodzi, gdy członek zarządu zawiera z takim podmiotem umowę o świadczenie usług, które są już częściowo wykonane a częściowo wykonywane przez reprezentowaną spółkę, niosącą dla niej niekorzystne skutki finansowe.

Jak widać pojęcie podejmowania interesów konkurencyjnych przez członka Zarządu jest dosyć szerokie i obejmuje nie tylko podejmowanie określonych działań konkurencyjnych, ale też dotyczy innych zachowań, które mogą oddziaływać na stan finansowy spółki. Co istotne, działania konkurencyjne nie muszą wcale przynosić członkowi Zarządu zarobku, a mogą być działaniami podejmowanymi nieodpłatnie.

Z pojęciem interesu konkurencyjnego ściśle wiąże się pojęcie spółki konkurencyjnej. Za którą biorąc pod uwagę chociażby treść wyroku przywołanego powyżej, należy uznać spółkę, która konkuruje na tym samym rynku w zakresie produkcji, usług czy handlu.

Reasumując – można być członkiem Zarządu w dwóch spółkach, które są konkurencyjne wobec siebie pod warunkiem uzyskania zgody spółki, której jest się aktualnie członkiem Zarządu. Nie ma natomiast żadnych przeszkód, aby być członkiem Zarządu w dwóch czy większej ilości spółkach, które nie są wobec siebie w żaden sposób spółkami konkurencyjnymi. Jeśli oczywiście starczy nam sił i czasu☺

Odpowiedzialność za naruszenie zakazu konkurencji

Jeżeli zakaz konkurencji zostanie naruszony to spółka, od której zgody na prowadzenie działalności konkurencyjnej nie otrzymano bądź ją przekroczono może pociągnąć członka Zarządu do odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę. Na tego rodzaju odszkodowanie składać się będzie strata poniesiona przez spółkę np. w postaci wysokości wynagrodzenia za okres, kiedy podejmowano prace na rzecz spółki konkurencyjnej oraz utracone korzyści. Np. w postaci wartości umowy jaką spółka utraciła na rzecz spółki konkurencyjnej w wyniku działań członka Zarządu.

Co ważne, jeżeli spółka nie wytoczy powództwa o naprawienie wyrządzonej jej szkody w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę, to każdy odpowiednio wspólnik, akcjonariusz lub osoba, której służy inny tytuł uczestnictwa w zyskach lub podziale majątku, może wnieść pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce.

Przedawnienie roszczeń wobec członka Zarządu

Roszczenie spółki o naprawienie szkody przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co istotne, w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem dziesięciu lat w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Lub pięciu lat w przypadku spółki akcyjnej od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

W części II publikacji przedstawię zasady i WZORY umów o zakazie konkurencji dla pracowników – zapraszam do lektury!

*****

Poczytaj też o:

Umowy handlowe – zabezpieczenia

Monika Drab-Grotowska28 sierpnia 2018Komentarze (0)

Umowy handlowe - zabezpieczeniaDrogi Czytelniku,

Miło jest patrzeć jak wiele Zarządów inwestuje w swoich pracowników i deleguje ich na szkolenia podczas których uczą się jak zabezpieczać interesy spółki i Zarządu aby zminimalizować ryzyko odpowiedzialności odszkodowawczej.

Dziś odbyła się kolejna edycja szkolenia „Prawo dla Działów Zakupu”, które miałam przyjemność poprowadzić. W komfortowych warunkach, przy wyśmienitej organizacji firmy Langas Group http://www.langas.pl/ odbyły się prawdziwe warsztaty z mnóstwem ciekawych pytań i case study od Uczestników. Rozkładaliśmy na czynniki pierwsze takie tematy:

CENA W KONTRAKTACH ZAKUPOWYCH – Prawne aspekty zarządzania ceną w kontraktach zakupowych 

  • Wartość przedmiotu umowy, cena
  • Wpływ warunków handlowych na cenę
  • Elementy nie będące kosztami produkcji, a wpływające na poziom cen: termin realizacji umowy, opcja terminowa umowy, termin płatności, forma płatności, gwarancje dobrego wykonania, kary, odszkodowania, czas gwarancji

SPOSOBY ZABEZPIECZANIA KONTRAKTÓW – ZAKUPOWYCH  Jak tworzyć zapisy zabezpieczające wykonanie umowy?

  • Zabezpieczenie płatności: zaliczka, zadatek, przedpłata
  • Zabezpieczenie wykonania umowy – zasady ogólne
  • Sposoby zabezpieczania: odsetki, kary umowne, zaliczka, zadatek
  • Szczególne możliwości „rozliczenia” umowy: potrącenie, cesja wierzytelności
  • Gwarancja i rękojmia w umowach handlowych

WYKONANIE UMOWY PRZEZ DOSTAWCĘ – Odpowiedzialność dostawcy, nowelizacja przepisów w zakresie gwarancji, wady towaru, kary i odszkodowania

  • Tryb odbioru wykonania umowy
  • Jakie są konsekwencje zachowania dostawcy i kupca  podczas odbioru wykonania umowy
  • Ograniczenia dowodowe w zakresie stwierdzenia wykonania umowy – dozwolone przez prawo
  • Kary i odszkodowania w umowach.
  • Czy naliczanie kar i odszkodowań może być oparte o inne podstawy (przepisy) niż postanowienia umowy?
  • Możliwości zwiększenia i zmniejszenia odpowiedzialności dostawcy
  • Nowa definicja pojęcia „wady fizycznej”
  • Modyfikacja uprawnienia kupującego do żądania obniżenia ceny
  • W jakich sytuacjach i w jaki sposób kupujący będzie mógł  dokonać jednostronnego obniżenia ceny?
  • Zmiana przepisów o gwarancji przy sprzedaży

KLAUZULE BEZPIECZEŃSTWA W KONTRAKTACH HANDLOWYCH – Jakie rodzaje zabezpieczania umów stosować i kiedy?

  • Klauzule zabezpieczające wykonanie umowy – ryzyko w zastosowaniu, preferowana treść
  • Klauzule bezpieczeństwa – ograniczenie i wyłączenie odpowiedzialności, wyłączność, kontrola zakładu kontrahenta
  • Klauzule poufności

Dziękuję Uczestnikom za taaaaaką aktywność i zapraszam na kolejne edycje szkolenia, jak i do zorganizowania szkoleń zamniętych z zasad zawierania i zabezpieczania umów w firmie!

*****

Poczytaj też o:

członek Zarządu odpowiedzialnośćDrogi Czytelniku,

Wiesz już z poprzednich moich postów, że jako członkowie Zarządu odpowiadamy solidarnie. Oraz, że nasza odpowiedzialność jest odpowiedzialnością na zasadzie winy. Jednak to nie wszystkie przymioty naszej odpowiedzialności☺

Dziś przyjrzymy się bliżej i na przykładzie kwestii należytej staranności jaka jest wymagana od członków Zarządu. Przy wykonywaniu przez nich obowiązków.

Należyta staranność członka Zarządu

Otóż owa należyta staranność wymaga od członków Zarządu znajomości nie tylko zagadnień branżowych, ale i kwestii finansowych, organizacyjnych, prawnych i wielu innych, które moglibyśmy wymieniać długo. Ustaliliśmy, że nawet gdy w Zarządzie podzielimy się zadaniami to i tak – w skrócie ujmując – odpowiadamy na wszystkie obszary (zobacz artykuł). Uratować może nas tylko brak winy☺ (zobacz artykuł).

Oczywiście niewielu z nas jest w stanie być Alfą i Omegą i znać się na wszystkim. Stąd przyjętą i stosowaną powszechnie przez Zarządy spółek praktyką jest zlecanie analiz pracownikom spółki lub podmiotom zewnętrznym, które posiadają odpowiednią wiedzę specjalistyczną i doświadczenie w zakresie danego problemu.

Wszelkie tego typu analizy i opinie niewątpliwie pomagają członkom Zarządu przy podejmowaniu skomplikowanych decyzji w zakresie zarządzania spółką. Nie zawsze jednak posiadanie dodatkowej analizy czy ekspertyzy będzie oznaczało dochowanie należytej staranności przez członka Zarządu.

Poziom fachowości

Na problematykę związaną z wymaganiem od członków Zarządu przy wykonywaniu swoich obowiązków staranności zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Poznaniu. W wyroku z dnia 11 października 2012 r. w sprawie o sygn. I ACa 336/12, w którego sentencji możemy przeczytać:

Należyta staranność wymaga od członków zarządu znajomości obowiązującego prawa, przy czym decyzje zarządu mogą opierać się na analizie problemu dokonanej przez pracowników spółki lub podmioty zewnętrzne, dysponujące konieczną wiedzą specjalistyczną i doświadczeniem. Oczywiste przy tym jest, że samo powierzenie problemu osobie zajmującej się zawodowo określoną domeną i posiadającej stosowne wykształcenie nie jest jednoznaczne z dochowaniem należytej staranności. Członek zarządu, mając bowiem kompetencje do prowadzenia spraw spółki, nie może przerzucać odpowiedzialności za podejmowane decyzje na osobę mu podległą, czy działającą na jego rzecz. 

W stanie faktycznym przywołanego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu dwóch członków Zarządu oparło m.in. swoje działania na opinii zleconej do przygotowania podmiotowi zewnętrznemu. Opinia ta jednak znacznie odbiegała – zdaniem Sądu – od poziomu fachowości wymaganego dla tego rodzaju dokumentu. Jak podkreślił Sąd w uzasadnieniu wyroku:

Podstawą przyjęcia za wiarygodną jakiejkolwiek opinii winna być jej rzetelna i wyczerpująca argumentacja, stanowiąca poparcie dla sformułowanych wniosków ….

Z uzasadnienia wyroku Sądu wynika jak ważne jest to komu, z jakim doświadczeniem i wiedzą specjalistyczną zlecane są opinie. Jednym słowem analizy i ekspertyzy TAK, ale na poziomie fachowości jaki jest powszechnie przyjęty dla tego rodzaju dokumentów.

Jak wskazał Sąd członek Zarządu nie może przerzucić odpowiedzialności za podejmowane decyzje. W szczególności na osoby, które są mu w Spółce podległe bądź na podmioty zewnętrzne, które wykonywały prace na jego rzecz.

Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej

Wykonywanie obowiązków członka Zarządu wymaga nie tylko działań będących zgodnych z prawem, ale też działań właściwych/korzystanych dla spółki. W praktyce spotkać się można z sytuacją, kiedy decyzje podejmowane przez członków Zarządu nie są co prawda sprzeczne z prawem czy z umową/statutem spółki ale są finalnie nieodpowiednie dla spółki. Bowiem generują np. zbędne koszty lub nie zabezpieczają odpowiednio interesów spółki np. w zakresie klauzul w umowach z kontrahentami, o czym napiszę w osobnej publikacji.

Dlatego należyta staranność wymaga od członków zarządu znajomości obowiązującego prawa. A powierzenie problemu osobie zajmującej się zawodowo określoną domeną i posiadającej stosowne wykształcenie nie jest jednoznaczne z dochowaniem należytej staranności. 

Zarządzając spółka musimy mieć w pamięci, że z niewłaściwymi działaniami nie zawsze musi się wiązać odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę. Ale skutkiem takich nieprawidłowych / nieprzemyślanych / niedopilnowanych  działań może być odwołanie z funkcji członka Zarządu, co też jest rodzajem odpowiedzialności.

Warto też wziąć pod uwagę, że członek zarządu nie może  skutecznie powołać się na ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej jako na okoliczność mającą go uwolnić od odpowiedzialności w sytuacji, gdy szkoda jest wynikiem nienależytego prowadzenia spraw spółki.

[tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2000 r., sygn. akt IV CKN 117/00]

Reasumując: gdy czegoś nie wiemy, pytajmy się ale najlepiej tylko tych, którzy prezentują najwyższy poziom fachowości, doświadczenia i wiedzy.